GIỚI THIỆU#
Sự lặp lại, mâu thuẫn và thiếu nhất quán trong các đoạn Kinh Thánh từ Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 đã được các học giả chỉ ra từ lâu (Budde; Gunkel; von Rad; Westermann; Carr; Lanfer). Trước những đặc điểm này, các học giả không ngừng tìm cách xác định quá trình hình thành nên hình thức hiện tại của Sáng Thế Ký 2:4b–3:24. Trong bài viết này, tôi sẽ phân tích câu chuyện nguyên thủy về Vườn Ê-đen trong Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 bằng một cách giải thích mới.
TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU#
Karl Budde khẳng định rằng trong câu chuyện nguyên thủy của Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 chỉ có một cây, và cây sự sống cùng các yếu tố khác được thêm vào sau đó. Hermann Gunkel cho rằng Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 là sự kết hợp giữa câu chuyện sáng tạo và câu chuyện về Vườn Ê-đen. Gerhard von Rad tin rằng không thể tái dựng lại câu chuyện nguyên thủy dựa trên tình trạng hiện tại của bản văn, vì ông cho rằng nhiều câu chuyện đã được kết hợp lại trước khi Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 được viết ra.
Claus Westermann cũng lập luận rằng Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 được hình thành bằng cách kết hợp câu chuyện sáng tạo với câu chuyện Vườn Ê-đen, và rằng một số câu trong đoạn này được thêm vào nhằm mục đích liên kết hai câu chuyện lại với nhau. Terje Stordalen trích dẫn các học giả có mục tiêu tìm kiếm ý nghĩa một cách tổng thể thay vì đọc Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 như những phần riêng biệt. David Carr cho rằng không nên tìm kiếm quá trình lịch sử hình thành nên bản văn hiện tại. Ông lập luận rằng, với bối cảnh văn hóa Lưỡng Hà của mô-típ trong Sáng Thế Ký 2:4b–3:24, đoạn này chỉ có thể được hiểu một cách tổng thể, và trong các bài viết gần đây, ông nhấn mạnh việc đọc Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 theo cách đồng đại.
SÁNG THẾ KÝ 3:22–24#
Trước hết, tôi xin đề xuất rằng Sáng Thế Ký 3:22–24 có sự khác biệt so với các phần khác trong chương 3, điều này có thể thấy rõ qua hai trích dẫn đầu tiên dưới đây khi so sánh với trích dẫn thứ ba:
“Bấy giờ người đàn ông và vợ mình nghe tiếng Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đi trong vườn lúc chiều mát, thì trốn khỏi mặt Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời giữa các cây trong vườn.” [Sáng Thế Ký 3:8]
“Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời làm áo bằng da thú cho A-đam và vợ người, rồi mặc cho họ.” [Sáng Thế Ký 3:21]
“Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời phán: ‘Này, loài người đã trở nên như một trong chúng ta, biết điều thiện và điều ác. Bây giờ, nó không được phép giơ tay ra hái trái cây sự sống mà ăn, và sống đời đời.’ Vậy Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đuổi loài người ra khỏi vườn Ê-đen để cày cấy đất mà người đã được lấy ra. Sau khi đuổi loài người ra, Ngài đặt các chê-ru-bim và thanh gươm lửa chớp nhoáng ở phía đông vườn Ê-đen để canh giữ đường đến cây sự sống.” [Sáng Thế Ký 3:22–24]
Các đoạn Kinh Thánh trong Sáng Thế Ký 3 được trích dẫn ở trên nói về câu chuyện một người đàn ông và một người phụ nữ bị đuổi ra khỏi vườn Ê-đen sau khi ăn trái cây từ cây biết điều thiện và điều ác. Trong Sáng Thế Ký 3:8, có nhắc đến “người đàn ông và vợ mình.” Trong Sáng Thế Ký 3:21, có nhắc đến “A-đam và vợ người.” Tuy nhiên, trong Sáng Thế Ký 3:22–24, người vợ biến mất khỏi câu chuyện và chỉ còn “người đàn ông” (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) xuất hiện. Trong toàn bộ chương 3, người phụ nữ xuất hiện cùng với người đàn ông cho đến Sáng Thế Ký 3:22–24, nơi người phụ nữ không còn được nhắc đến nữa. Vì rõ ràng theo văn bản Kinh Thánh, chính “người đàn ông và vợ mình” (Sáng Thế Ký 3:8) đã ra khỏi vườn Ê-đen, thì có vẻ như trong Sáng Thế Ký 3:22–24, “vợ người” (Sáng Thế Ký 3:8) hoặc “người phụ nữ” (Sáng Thế Ký 3:6) cũng nên được đề cập. Tuy nhiên, chỉ có “người đàn ông” được nhắc đến trong Sáng Thế Ký 3:22–24.
Người đàn ông được nhắc đến trong Sáng Thế Ký 3:22–24 có thể được người đọc hiểu là ám chỉ cả người nam và người nữ, hoặc “loài người” theo nghĩa rộng hơn của từ. Cũng có thể người đọc hiểu rằng chỉ một người đàn ông đang được mô tả một cách đại diện. Tuy nhiên, vì “vợ người” (Sáng Thế Ký 3:8) hoặc “người nữ” (Sáng Thế Ký 3:6) đã được nhắc đến rõ ràng trước đó trong chương 3, thì việc vắng bóng cụm “người đàn ông và vợ người” (Sáng Thế Ký 3:8) hoặc “người nữ” (Sáng Thế Ký 3:6) trong Sáng Thế Ký 3:22–24, khi nói đến hành động rời khỏi vườn Ê-đen, dường như là một sự thiếu sót rõ ràng. Và thật vậy, chỉ có “người đàn ông” được nhắc đến như là chủ thể của hành động rời khỏi vườn Ê-đen trong Sáng Thế Ký 3:22–24.
Khi xem xét văn bản hiện tại của Sáng Thế Ký 2:4b–3:24, trong Sáng Thế Ký 2:4–17, tức phần đầu của câu chuyện Ê-đen, chỉ có “người đàn ông” xuất hiện trước khi người nữ được tạo dựng trong Sáng Thế Ký 2:18–25. Sau đó, người nam và người nữ tiếp tục xuất hiện cùng nhau trong mạch truyện cho đến Sáng Thế Ký 3:21, ngoại trừ đoạn 3:22–24, nơi chỉ có “người đàn ông” xuất hiện như là chủ thể của hành động. Mặc dù Sáng Thế Ký 3:22–24 là đoạn kết dứt khoát của câu chuyện Ê-đen, vì đó là cảnh người nam và người nữ bị đuổi ra khỏi vườn Ê-đen, thì trong cảnh then chốt này, người đàn ông lại xuất hiện một mình.
Khi xem xét toàn bộ câu chuyện Ê-đen trong Sáng Thế Ký 2:4b–3:24, “người đàn ông” xuất hiện một mình trong Sáng Thế Ký 2:4b–17 và 3:22–24, nhưng từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21 thì người nam và người nữ cùng xuất hiện. Văn bản từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21 có thể được chia thành hai phần. Trong Sáng Thế Ký 2:18–25, người nữ được tạo dựng. Từ Sáng Thế Ký 2:26 đến 3:21, người nam và người nữ ăn trái cây từ cây biết điều thiện và điều ác, sau khi bị con rắn cám dỗ. Trong toàn bộ câu chuyện Ê-đen từ Sáng Thế Ký 2:4b–3:24, phần mà người nam và người nữ cùng xuất hiện kéo dài từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21. Trong bối cảnh này, có vẻ hợp lý khi kết luận rằng đoạn từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21, nơi người nam và người nữ cùng xuất hiện, đã được thêm vào một câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen, trong đó chỉ có “người đàn ông” là chủ thể của hành động.
SÁNG THẾ KÝ 2:15–17#
Như tôi đã đề cập, “người đàn ông” xuất hiện một mình trong Sáng Thế Ký 2:4b–17 và 3:22–24, thì cảnh trong Sáng Thế Ký 2:15–17, nơi “người đàn ông” xuất hiện một mình, đặc biệt cần được phân tích sâu sắc.
“Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đem người đàn ông đặt vào vườn Ê-đen để làm việc và chăm sóc nó. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời truyền lệnh cho người rằng: ‘Ngươi được tự do ăn trái của mọi cây trong vườn; nhưng không được ăn trái của cây biết điều thiện và điều ác, vì một khi ngươi ăn, chắc chắn ngươi sẽ chết.’” [Sáng Thế Ký 2:15–17]
Cảnh trong Sáng Thế Ký 2:15–17 là phần cốt lõi của câu chuyện từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21. Trong Sáng Thế Ký 2:15–17, Đức Chúa Trời cảnh báo người đàn ông rằng nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, người sẽ chết. Trong câu chuyện từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21, tiếp nối ngay sau đoạn 2:15–17, người đàn ông và người nữ ăn trái cây đó vì bị con rắn cám dỗ, và Đức Chúa Trời tuyên án sự chết.
Trong các cảnh từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21, đoạn 2:15–17 không thể tách rời khỏi mạch truyện từ 2:18 đến 3:21. Trong Sáng Thế Ký 2:15–17, Đức Chúa Trời thiết lập giới hạn mà con người không được vượt qua. Mạch truyện từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21 là câu chuyện về việc con người phá vỡ giới hạn ấy do Đức Chúa Trời đặt ra. Sáng Thế Ký 2:15–17 là phần thiết yếu trong toàn bộ diễn tiến của câu chuyện từ 2:15 đến 3:21.
Văn bản từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21 có thể được chia thành hai phần: Sáng Thế Ký 2:15–17 và Sáng Thế Ký 2:18–3:21. Vì người đàn ông và người nữ cùng xuất hiện trong đoạn 2:18–3:21, nên phần này không phải là câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen, nơi chỉ có “người đàn ông” xuất hiện một mình. Trong Sáng Thế Ký 2:15–17, vốn là phần then chốt của mạch truyện từ 2:18 đến 3:21, “người đàn ông” xuất hiện một mình, điều này cho thấy rằng Sáng Thế Ký 2:15–17 không phải là phần nguyên thủy của câu chuyện vườn Ê-đen, nơi “người đàn ông” là chủ thể duy nhất. Vì vậy, tôi cho rằng việc sắp xếp Sáng Thế Ký 3:22–24 sau Sáng Thế Ký 2:4b–9 là hợp lý.
VẤN ĐỀ CỦA MẠCH TRUYỆN#
Những khía cạnh khác của văn bản cũng củng cố quan điểm rằng Sáng Thế Ký 3:22–24 không tiếp nối sau Sáng Thế Ký 2:15–17, mà đúng hơn là sau Sáng Thế Ký 2:4b–9. Tại đây, tôi xin trình bày vấn đề về sự chồng lấn của các mạch truyện trong toàn bộ câu chuyện vườn Ê-đen từ Sáng Thế Ký 2:4b đến 3:24.
“Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đem người đàn ông đặt vào vườn Ê-đen để làm việc và chăm sóc nó. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời truyền lệnh cho người rằng: ‘Ngươi được tự do ăn trái của mọi cây trong vườn; nhưng không được ăn trái của cây biết điều thiện và điều ác, vì một khi ngươi ăn, chắc chắn ngươi sẽ chết.’” [Sáng Thế Ký 2:15–17]
Ngài phán với A-đam: “Vì ngươi đã nghe lời vợ mình và ăn trái cây mà Ta đã truyền rằng: ‘Ngươi không được ăn,’ nên đất bị rủa sả vì ngươi; ngươi sẽ phải lao khổ để có thức ăn suốt đời. Đất sẽ sinh gai góc cho ngươi, và ngươi sẽ ăn cây cỏ ngoài đồng. Ngươi sẽ phải đổ mồ hôi trán để có bánh ăn, cho đến khi trở về đất, vì từ đó ngươi đã được lấy ra; ngươi là bụi đất, và sẽ trở về bụi đất.” [Sáng Thế Ký 3:17–19]
Sáng Thế Ký 2:15–17 là cảnh Đức Chúa Trời cảnh báo người đàn ông rằng nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, người sẽ chết. Sáng Thế Ký 3:17–19 là lời tuyên án của Đức Chúa Trời dành cho người đàn ông sau khi người nam và người nữ đã ăn trái cấm. Điều mà Đức Chúa Trời đã cảnh báo trong Sáng Thế Ký 2:15–17 — rằng người sẽ chết nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác — đã được ứng nghiệm trong Sáng Thế Ký 3:17–19.
Tuy nhiên, ý nghĩa của Sáng Thế Ký 2:15–17 và 3:17–19, vốn nói rằng người sẽ chết nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, thực ra lại được lặp lại trong Sáng Thế Ký 3:22–24, nơi người bị ngăn không cho tiếp cận cây sự sống.
Và Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời phán: “Này, loài người đã trở nên như một trong chúng ta, biết điều thiện và điều ác. Bây giờ, nó không được phép giơ tay ra hái trái cây sự sống mà ăn, và sống đời đời.” Vậy Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đuổi loài người ra khỏi vườn Ê-đen để cày cấy đất mà người đã được lấy ra. Sau khi đuổi loài người ra, Ngài đặt các chê-ru-bim và thanh gươm lửa chớp nhoáng ở phía đông vườn Ê-đen để canh giữ đường đến cây sự sống. [Sáng Thế Ký 3:22–24]
Như đã được ghi trong Sáng Thế Ký 3:22, nếu một người ăn trái cây sự sống, người ấy có thể sống đời đời; vì vậy, người đàn ông nay trở nên hữu hạn vì không còn được tiếp cận cây sự sống. Trong câu chuyện vườn Ê-đen, nếu không ăn trái cây sự sống, thì không thể sống đời đời. Việc người đàn ông bị ngăn không cho đến gần cây sự sống có nghĩa là người ấy phải chết. Ý nghĩa của cảnh trong Sáng Thế Ký 3:17–19, nơi Đức Chúa Trời tuyên án sự chết, cũng được bao hàm trong ý nghĩa của cảnh Sáng Thế Ký 3:22–24.
Lời cảnh báo của Đức Chúa Trời trong Sáng Thế Ký 2:15–17 rằng người sẽ chết nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, và lời tuyên phán của Ngài trong Sáng Thế Ký 3:17–19 rằng người sẽ chết, đều đã được bao gồm trong ý nghĩa của Sáng Thế Ký 3:22–24. Tầm quan trọng của Sáng Thế Ký 3:22–24 là nền tảng hơn so với Sáng Thế Ký 2:15–17 và 3:17–19, bởi vì nếu hai đoạn kia không hiện diện trong văn bản Kinh Thánh hiện tại, thì hậu quả của câu chuyện — sự chết của người đàn ông — vẫn không thay đổi.
Lý do khiến người đàn ông trở nên hữu hạn là vì bị ngăn không cho tiếp cận cây sự sống. Cảnh người không thể ăn trái cây sự sống chính là Sáng Thế Ký 3:22–24. Do đó, Sáng Thế Ký 3:22–24 có thể được xem là cảnh nền tảng hơn so với Sáng Thế Ký 2:15–17 và 3:17–19.
Tại sao người đàn ông bị định đoạt phải chết trong mạch truyện của Sáng Thế Ký 2–3? Đó là vì người đã bị đuổi ra khỏi vườn Ê-đen và không còn được tiếp cận trái cây sự sống. Đây là lý do nền tảng. Do đó, Sáng Thế Ký 3:17–19 — cảnh Đức Chúa Trời tuyên bố sự hữu hạn của con người — có lẽ là một cảnh được thêm vào sau này, phát sinh từ cảnh trong Sáng Thế Ký 3:22–24.
Tương tự, cảnh trong Sáng Thế Ký 2:15–17, nơi Đức Chúa Trời cảnh báo người rằng người sẽ chết nếu ăn trái cấm, cũng có thể được phát triển từ cảnh trong Sáng Thế Ký 3:22–24. Sáng Thế Ký 2:15–17, nơi Đức Chúa Trời cảnh báo về sự chết, có liên hệ chặt chẽ với Sáng Thế Ký 3:17–19, nơi Đức Chúa Trời tuyên phán sự chết cho người. Vì Đức Chúa Trời đã đưa ra lời cảnh báo về sự chết, nên Ngài tuyên bố sự chết của người sau đó. Do đó, nếu Sáng Thế Ký 3:17–19 được phát triển từ Sáng Thế Ký 3:22–24, thì Sáng Thế Ký 2:15–17 cũng phải được phát triển từ Sáng Thế Ký 3:22–24.
Ở phần đầu của bài viết này, tôi đã chỉ ra sự lệch hướng rằng chỉ một nhân vật xuất hiện một mình trong Sáng Thế Ký 3:22–24, phần kết của câu chuyện Ê-đen. Vậy, để giả định về câu chuyện nguyên thủy của vườn Ê-đen, có hai khả năng: hoặc Sáng Thế Ký 3:22–24 tiếp nối sau Sáng Thế Ký 2:4b–9, hoặc sau Sáng Thế Ký 2:15–17. Sáng Thế Ký 2:15–17 là phần mà “người đàn ông” xuất hiện một mình, nên có khả năng nó được kết nối với Sáng Thế Ký 3:22–24, nơi “người đàn ông” cũng xuất hiện một mình.
Nếu thật sự Sáng Thế Ký 3:17–19 và 2:15–17 là những phần được thêm vào sau, thì Sáng Thế Ký 3:22–24 không tiếp nối sau 2:15–17 mà đúng hơn là sau 2:4b–9. Sự lặp lại trong mạch truyện cho thấy Sáng Thế Ký 3:22–24 tiếp nối sau Sáng Thế Ký 2:4b–9. Vì Sáng Thế Ký 2:15–17 và 3:17–19 có vẻ được phát triển từ cảnh trong 3:22–24, nơi người bị đuổi khỏi vườn và không còn được tiếp cận cây sự sống, thì hai đoạn này sẽ không thuộc về câu chuyện nguyên thủy của vườn Ê-đen.
SÁNG THẾ KÝ 2:10–14#
Toàn bộ câu chuyện về vườn Ê-đen trong sách Sáng Thế Ký theo văn bản Kinh Thánh hiện tại nằm trong đoạn Sáng Thế Ký 2:4b–3:24. Như đã đề cập ở trên, khi loại bỏ phần từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21, thì các đoạn còn lại là Sáng Thế Ký 2:4b–9, Sáng Thế Ký 3:22–24, và Sáng Thế Ký 2:10–14. Tôi đã trình bày về Sáng Thế Ký 2:4b–9 và Sáng Thế Ký 3:22–24, nơi chỉ có “người đàn ông” xuất hiện như là chủ thể hành động. Sáng Thế Ký 2:10–14 giới thiệu về bốn con sông.
“Một con sông chảy ra từ Ê-đen để tưới vườn, rồi từ đó chia thành bốn nhánh. Tên của con sông thứ nhất là Pi-sôn; nó chảy quanh toàn vùng Ha-vi-la, nơi có vàng. (Vàng của vùng ấy rất tốt; tại đó cũng có nhũ hương và đá mã não.) Tên của con sông thứ hai là Giê-hôn; nó chảy quanh toàn vùng Cush. Tên của con sông thứ ba là Ti-grít; nó chảy về phía đông của A-su-rơ. Và con sông thứ tư là Ơ-phơ-rát.” [Sáng Thế Ký 2:10–14]
Như von Rad đã nhận định đúng đắn, Sáng Thế Ký 2:10–14, đoạn đề cập đến bốn con sông, có lẽ là phần được thêm vào sau, vì các con sông này không xuất hiện lại ở bất kỳ phần nào sau Sáng Thế Ký 2:10–14. Đoạn Sáng Thế Ký 2:10–14 không ảnh hưởng đến diễn tiến của mạch truyện trong câu chuyện vườn Ê-đen. Vì vậy, trong bài viết này, tôi xin đề xuất một bản tường thuật nguyên thủy về vườn Ê-đen mà không bao gồm Sáng Thế Ký 2:10–14.
CÂU CHUYỆN NGUYÊN THỦY VỀ VƯỜN Ê-ĐEN#
Trong bài viết này, tôi lập luận rằng các yếu tố nguyên thủy của câu chuyện vườn Ê-đen bao gồm:
Khi Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời dựng nên đất và trời — lúc đó chưa có bụi cây nào mọc trên đất, chưa có cây cỏ nào mọc lên, vì Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời chưa khiến mưa rơi xuống đất, và chưa có người nào để cày cấy đất — nhưng có những dòng nước từ đất trào lên tưới khắp mặt đất. Bấy giờ, Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời nắn người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) từ bụi đất, hà hơi sự sống vào lỗ mũi người, và người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) trở nên một sinh linh sống. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đã trồng một khu vườn ở phía đông, tại Ê-đen; và Ngài đặt người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) mà Ngài đã dựng nên vào đó. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời khiến đủ loại cây mọc lên từ đất — cây thì đẹp mắt, cây thì tốt cho thức ăn. Giữa vườn có cây sự sống và cây biết điều thiện và điều ác. [Sáng Thế Ký 2:4b–9]
Và Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời phán: “Người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) nay đã trở nên như một trong chúng ta, biết điều thiện và điều ác. Bây giờ, nó không được phép giơ tay ra hái trái cây sự sống mà ăn, và sống đời đời!” Vậy Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đuổi người ra khỏi vườn Ê-đen để cày cấy đất mà người đã được lấy ra. Sau khi đuổi người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) ra, Ngài đặt các chê-ru-bim và thanh gươm lửa chớp nhoáng ở phía đông vườn Ê-đen để canh giữ đường đến cây sự sống. [Sáng Thế Ký 3:22–24]
Tôi cho rằng phần chuyển tiếp bị lược bỏ và xóa đi giữa hai đoạn văn trên có thể được diễn đạt bằng một câu đơn giản: “Người đàn ông đã ăn trái cây biết điều thiện và điều ác,” và câu này có thể đã bị loại bỏ bởi một phần thêm vào sau đó. Do vậy, câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen sẽ được đọc như sau:
Khi Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời dựng nên đất và trời, lúc đó chưa có bụi cây nào mọc trên đất, chưa có cây cỏ nào mọc lên, vì Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời chưa khiến mưa rơi xuống đất, và chưa có người nào để cày cấy đất. Nhưng có những dòng nước từ đất trào lên tưới khắp mặt đất. Bấy giờ, Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời nắn người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) từ bụi đất, hà hơi sự sống vào lỗ mũi người, và người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) trở nên một sinh linh sống. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đã trồng một khu vườn ở phía đông, tại Ê-đen; và Ngài đặt người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) mà Ngài đã dựng nên vào đó. Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời khiến đủ loại cây mọc lên từ đất — cây thì đẹp mắt, cây thì tốt cho thức ăn. Giữa vườn có cây sự sống và cây biết điều thiện và điều ác. [Sáng Thế Ký 2:4b–9]
Người đàn ông (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) đã ăn trái cây biết điều thiện và điều ác. [Phần tôi thêm vào]
Về điểm này, hai câu “chưa có người nào để cày cấy đất” (Sáng Thế Ký 2:5) và “Vậy Đức Giê-hô-va Đức Chúa Trời đuổi người ra khỏi vườn Ê-đen để cày cấy đất mà người đã được lấy ra” (Sáng Thế Ký 3:23) hoàn toàn tương ứng với nhau. Sự thống nhất của toàn bộ câu chuyện trở nên rõ ràng nhờ sự liên kết trong cách diễn đạt giữa các đoạn ngắn của câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen.
Câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen dường như có hai chủ đề chính: một là để giải thích vì sao con người được định đoạt phải biết điều thiện và điều ác nhưng không được sống đời đời; hai là để giải thích vì sao loài người bắt đầu sống bằng cách cày cấy đất. Câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen có vẻ như xoay quanh hai tuyến nội dung trung tâm này.
Câu tôi thêm vào, “Người đàn ông đã ăn trái cây biết điều thiện và điều ác,” là câu tôi dùng để diễn giải ý nghĩa của phần bị xóa khỏi câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen và là trọng tâm của bài viết này, không thể được xác định một cách chính xác. Tuy nhiên, tôi nghi ngờ rằng phần bị xóa khỏi câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen sẽ đi theo tóm tắt mà tôi đã đề xuất, vì nó không làm thay đổi đáng kể mạch truyện của câu chuyện vườn Ê-đen.
SÁNG THẾ KÝ 2:4B–3:24#
Văn bản Kinh Thánh Sáng Thế Ký 2:4b–3:24 đã được hình thành như sau: phần từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21 là phần được thêm vào sau, trong đó người đàn ông và người nữ ăn trái cây biết điều thiện và điều ác do bị con rắn cám dỗ.
Vì vậy, câu chuyển tiếp bị thiếu, “Người đàn ông đã ăn trái cây biết điều thiện và điều ác,” có thể đã bị xóa bởi các tác giả sau này vì không phù hợp với nội dung của Sáng Thế Ký 2:15–3:21. Cảnh trong Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21 là cảnh người đàn ông và người nữ ăn trái cây biết điều thiện và điều ác chính vì sự cám dỗ của con rắn. Do đó, cảnh từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21 trở nên dư thừa nếu đã có câu “Người đàn ông đã ăn trái cây biết điều thiện và điều ác.” Vì vậy, tôi suy luận rằng câu ấy đã bị loại bỏ.
Tuy nhiên, các tác giả sau vẫn giữ lại văn bản nguyên thủy trong Sáng Thế Ký 2:4b–9 và Sáng Thế Ký 3:22–24. Bằng chứng vẫn còn nguyên vẹn trong cách dùng từ “người đàn ông” (ha-adam trong tiếng Hê-bơ-rơ) ở Sáng Thế Ký 3:22–24.
Trong Sáng Thế Ký 2:4b–9, “người đàn ông” xuất hiện một mình. Từ Sáng Thế Ký 2:18 đến 3:21, người đàn ông và người nữ cùng xuất hiện trong mạch truyện, nhưng lạ thay, trong Sáng Thế Ký 3:22–24, chỉ có người đàn ông lại xuất hiện một mình như là chủ thể hành động. Cuối cùng, Sáng Thế Ký 2:10–14, phần giải thích về bốn con sông, cũng là phần được thêm vào.
Có khả năng rằng câu chuyện về việc tạo dựng người nữ trong câu chuyện vườn Ê-đen từng tồn tại độc lập với câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen. Cũng có khả năng rằng câu chuyện người đàn ông và người nữ ăn trái cây biết điều thiện và điều ác do bị con rắn cám dỗ trong Sáng Thế Ký 2:26 đến 3:21 từng tồn tại riêng biệt với câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen. Và vào một thời điểm nào đó, hai mạch truyện này đã được kết hợp với câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen.
XÉT LẠI CÁC LÝ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN CÂY SỰ SỐNG#
Việc cây sự sống xuất hiện trong câu chuyện vườn Ê-đen đã được các học giả phân tích từ lâu. Lanfer, đồng quan điểm với Geller, chỉ ra rằng cây sự sống trong Sáng Thế Ký 3:22–24 hoàn toàn không đóng vai trò gì trong mạch truyện về việc ăn trái cây biết điều thiện và điều ác sau Sáng Thế Ký 2:17. Trong Sáng Thế Ký 2:17, Đức Chúa Trời truyền lệnh cho người đàn ông không được ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, và trong các phần tiếp theo, người đàn ông và người nữ đã vi phạm mệnh lệnh của Đức Chúa Trời. Lanfer lập luận rằng cây sự sống trong Sáng Thế Ký 3:22–24 hoàn toàn không liên quan đến mạch truyện sau Sáng Thế Ký 2:17.
Lanfer cũng lưu ý đến cụm từ “cây ở giữa vườn” trong Sáng Thế Ký 3:3. Ông cho rằng cây sự sống vốn không tồn tại trong câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen, và rằng chỉ có một cây — cây biết điều thiện và điều ác — có thể đã hiện diện trong câu chuyện nguyên thủy. Do đó, Lanfer kết luận rằng cây sự sống không có mặt trong câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen.
Tuy nhiên, cây sự sống trong Sáng Thế Ký 3:22–24 không thể là phần được thêm vào sau. Thực tế, phần từ Sáng Thế Ký 2:15 đến 3:21 có vẻ như đã được thêm vào câu chuyện nguyên thủy về Ê-đen, nên cây sự sống trong Sáng Thế Ký 3:22–24 không ảnh hưởng đến mạch truyện của Sáng Thế Ký 2:15–3:21.
VIỆC BẢO TỒN CÁC TÀI LIỆU CỔ#
Jean Louis Ska lập luận rằng các tác giả của Ngũ Kinh đã cố gắng giữ nguyên các nguồn cổ xưa càng nhiều càng tốt. Ska chỉ ra những ví dụ trong Ngũ Kinh đã được bảo tồn bất chấp những thay đổi và bổ sung về sau.
Có ba phiên bản của câu chuyện “vợ/em gái,” như chúng ta đã thấy ở trên. Nhiều nhà giải nghĩa cho rằng, với lý do chính đáng, phiên bản thứ hai trong Sáng Thế Ký 20 là bản “hiệu đính” của phiên bản đầu tiên (Sáng Thế Ký 12:10–20). Tuy nhiên, chúng ta vẫn thấy phiên bản đầu tiên được giữ lại trong sách Sáng Thế Ký, mặc dù phiên bản thứ hai hoàn toàn có thể đã thay thế phiên bản đầu. Trong một vài trường hợp mà chúng ta có hai phiên bản của cùng một sự kiện được kết hợp thành một bản tường thuật duy nhất — như trong Sáng Thế Ký 6–9, Xuất Ê-díp-tô Ký 14, và Dân Số Ký 13–14 — thì phiên bản sớm hơn vẫn không bị loại bỏ.
Từ góc độ này, tôi cho rằng việc Sáng Thế Ký 3:22–24 được giữ nguyên là điều dễ hiểu. Mặc dù có sự chuyển đổi đột ngột sang một chủ thể đơn độc trong Sáng Thế Ký 3:22–24, các tác giả Kinh Thánh đã tôn trọng nguồn gốc cổ xưa và do đó đã bảo tồn nó.
KẾT LUẬN#
Trọng tâm của bài viết này về câu chuyện nguyên thủy vườn Ê-đen xoay quanh ba ý chính.
Thứ nhất, người đàn ông xuất hiện một mình trong Sáng Thế Ký 3:22–24. Vì Sáng Thế Ký 2:18–25 là phần tường thuật về việc tạo dựng người nữ, nên từ đó trở đi, người nam và người nữ cùng xuất hiện trong mạch truyện. Trong Sáng Thế Ký 3:8 và 3:21, người đàn ông và vợ người được nhắc đến, nhưng trong Sáng Thế Ký 3:22–24, người đàn ông lại xuất hiện một mình.
Thứ hai, bài viết này chỉ ra những vấn đề trong mạch truyện. Cảnh trong Sáng Thế Ký 2:15–17, nơi Đức Chúa Trời cảnh báo người đàn ông rằng người sẽ chết nếu ăn trái cây biết điều thiện và điều ác, và cảnh trong Sáng Thế Ký 3:17–19, nơi Đức Chúa Trời tuyên phán sự chết cho người, đều mang cùng một nội dung như cảnh trong Sáng Thế Ký 3:22–24. Điều này khiến cho Sáng Thế Ký 2:15–17 và 3:17–19 trở thành sự lặp lại của Sáng Thế Ký 3:22–24. Do đó, Sáng Thế Ký 3:22–24 có thể là phần nguyên thủy của câu chuyện vườn Ê-đen. Trong mạch truyện từ Sáng Thế Ký 2:4b đến 3:24, lý do nền tảng khiến con người phải chết là vì người đã bị đuổi khỏi vườn Ê-đen và không còn được ăn trái cây sự sống. Cảnh Đức Chúa Trời cảnh báo về sự chết trong Sáng Thế Ký 2:15–17 và cảnh tuyên phán sự chết trong Sáng Thế Ký 3:17–19 đều được phát triển từ Sáng Thế Ký 3:22–24.
Thứ ba, câu chuyện nguyên thủy về vườn Ê-đen có thể chỉ đơn giản là một hành động tự nhiên: ăn trái cây trong vườn. Sáng Thế Ký 2:16–17 có lẽ không thuộc về câu chuyện nguyên thủy, vì việc người đàn ông ăn trái cây trong vườn là điều bình thường. Do đó, tôi đề xuất một bản tường thuật nguyên thủy về vườn Ê-đen, đơn giản hơn văn bản Kinh Thánh hiện tại, và cho rằng vào một thời điểm nào đó, những phần mang chủ đề về sự kiêu ngạo của con người và sự đoán phạt của Đức Chúa Trời đã được thêm vào trong mạch truyện ban đầu.