TỔNG QUAN#
Sáng thế ký 1:1–2:3 là phần mở đầu uy nghiêm của cả Kinh Thánh, giới thiệu hai chủ đề chính: Đức Chúa Trời - Đấng Tạo Hóa và con người - tạo vật của Ngài, đồng thời dựng nên khung cảnh cho câu chuyện dài về mối quan hệ giữa hai bên.
QUAN SÁT#
a. Thủ pháp đối xứng ngược và kỹ thuật bao hàm#
Trong phần này, Sáng thế ký 2:1-3 vang vọng 1:1 bằng cách lặp lại các cụm từ tương tự nhưng theo thứ tự đảo ngược: “Ngài đã dựng nên”, “Đức Chúa Trời”, “các từng trời và đất” (1:1), xuất hiện ngược lại thành: “các từng trời và đất” (2:1), “Đức Chúa Trời” (2:2), “đã dựng nên” (2:3). Cấu trúc đối xứng (chiasmus) 1 này khép lại phần mở đầu một cách gọn gàng, được củng cố bởi cấu trúc bao hàm (inclusion) 2 sử dụng cụm từ “Đức Chúa Trời đã dựng nên” trong cả 1:1 và 2:3 tạo thành “khung” gói gọn toàn bộ phần này.
b. Sự ưa chuộng sử dụng số 7#
Sự tương ứng giữa 1:1–2 với 2:1–3 được nhấn mạnh bằng số lượng từ tiếng Hê-bơ-rơ là bội số của 7:
- 1:1 gồm 7 từ
- 1:2 gồm 14 (7×2) từ
- 2:1–3 gồm 35 (7×5) từ
Con số bảy thống trị phần mở đầu này một cách kinh ngạc, không chỉ trong số lượng từ mỗi đoạn mà còn ở tần suất lặp lại của từ/cụm từ cụ thể. Ví dụ:
- “Đức Chúa Trời” xuất hiện 35 lần
- “đất” 21 lần
- “trời/vòm trời” 21 lần
- “và có như vậy” và “Đức Chúa Trời thấy điều đó là tốt lành” đều xuất hiện 7 lần.
Phần mở đầu còn được đặc trưng bởi một số công thức lặp lại:
- Tuyên bố mệnh lệnh: “Đức Chúa Trời phán” (10 lần; câu 3, 6, 9, 11, 14, 20, 24, 26, 28, 29)
- Mệnh lệnh: “Phải có…” (8 lần; câu 3, 6, 9, 11, 14, 20, 24, 26)
- Công thức hoàn thành: “Và có như vậy” (7 lần; câu 3, 7, 9, 11, 15, 24, 30)
- Công thức thực hiện/mô tả hành động: “Đức Chúa Trời làm nên” (7 lần; câu 4, 7, 12, 16, 21, 25, 27)
- Công thức nhận xét: “Đức Chúa Trời thấy điều đó là tốt lành” (7 lần; câu 4, 10, 12, 18, 21, 25, 31)
- Lời phán tiếp theo (đặt tên hoặc ban phước): 7 lần (câu 5 (2 lần), 8, 10 (2 lần), 22, 28)
- Nhắc đến các ngày: 6/7 lần (câu 5, 8, 13, 19, 23, 31 (2:2))
Đáng chú ý là dù có 10 lần tuyên bố mệnh lệnh và 8 mệnh lệnh được trích dẫn, các công thức còn lại đều được nhóm theo bộ 7. Thực tế:
- Công thức hoàn thành bị lược ở câu 20
- Mô tả hành động bị lược ở câu 9
- Công thức nhận xét bị lược ở câu 6-8
c. Sự nổi bật của ngày thứ 3, thứ 6, và thứ 7#
Cấu trúc tường thuật cũng làm nổi bật ngày thứ 3 và thứ 6 trong công trình sáng tạo: Cả hai ngày này đều có lời phán kép (“Đức Chúa Trời phán” - câu 9, 11, 24, 26), và lời nhận xét kép (“thấy tốt lành” - câu 10, 12, 25, 31), khiến chúng đối ứng với nhau về hình thức. Ngoài ra, hai ngày này còn có sự tương đồng về mặt nội dung. Ngày thứ ba đề cập đến việc đất khô và thực vật được tạo ra, trong khi ngày thứ sáu đề cập đến các sinh vật sống trên đất và loài người xuất hiện – đều được Đức Chúa Trời cho phép ăn thực vật.
Tương tự, ngày thứ nhất và ngày thứ tư cũng đối ứng: Ngày thứ nhất ánh sáng được tạo ra, trong khi ngày thứ tư các vì sáng được tạo thành. Ngày thứ hai kể về việc khoảng không (bầu trời) được phân rẽ, và ngày thứ năm đề cấp đến chim trời được dựng nên để bay trong không gian ấy. Mô hình có thể trình bày theo bảng sau:
| Ngày | Mô tả | Ngày đối ứng | Mô tả đối ứng |
|---|---|---|---|
| Ngày 1 | Ánh sáng | Ngày 4 | Các vì sáng |
| Ngày 2 | Bầu trời | Ngày 5 | Chim trời |
| Ngày 3 | Đất (thực vật) | Ngày 6 | Động vật và Con người (ăn thực vật) |
Câu chuyện về sự sáng tạo có hai cực, trời và đất (1:1, 2:1), và trọng tâm chuyển từ trời xuống đất, kết thúc bằng cận cảnh con người (câu 26-30). Sự thay đổi trọng tâm này một lần nữa được phản ánh trong sự sắp xếp các hành động sáng tạo (xem hình).
Cuối cùng, 2:1–3 – phần mô tả về ngày thứ bảy – tách biệt khỏi khuôn mẫu tiêu chuẩn của sáu ngày trước đó. Các cụm từ “trời và đất”, “Đức Chúa Trời”, “dựng nên” xuất hiện theo thứ tự đảo ngược so với 1:1, tạo thành tiếng vọng đối xứng khép lại phần này. Ngày thứ bảy được nhắc ba lần, mỗi lần trong một câu gồm đúng bảy từ tiếng Hê-bơ-rơ, nhấn mạnh tính chất đặc biệt của ngày Sa-bát. Cách sắp xếp này khiến hình thức lẫn nội dung đều làm nổi bật sự khác biệt của ngày thứ bảy so với sáu ngày sáng tạo trước đó.
CHÚ THÍCH#
Chiasmus: Thuật ngữ “chiasmus” (hoặc “chiasm”), được gọi là đan chéo hoặc đối xứng, là một thủ pháp văn học trong đó cấu trúc ngữ pháp, các từ, cụm từ, hoặc khái niệm trong các câu hoặc mệnh đề liên tiếp được lặp lại theo thứ tự đảo ngược để tạo ra một cấu trúc song song. Kỹ thuật này thường được sử dụng để nhấn mạnh một điểm hoặc làm nổi bật một ý tưởng trung tâm. Cấu trúc thường tuân theo mẫu A-B-B’-A’, mặc dù có những biến thể phức tạp hơn. Ví dụ: Ma-thi-ơ 19:30 sử dụng thủ pháp đối xứng (chiasmus) đơn giản, “Song có nhiều kẻ ở đầu sẽ nên rốt, và nhiều kẻ ở rốt sẽ nên đầu”, trong đó, A - “đầu” và B - “rốt” đối xứng với B’ - “rốt” và A’- “đầu”. ↩︎
Inclusion: Thuật ngữ “inclusion” (hoặc “incluso”), được gọi là bao hàm hoặc ngoặc đơn, là một kỹ thuật văn học trong đó một đơn vị văn học được bắt đầu và kết thúc bằng các từ, cụm từ hoặc chủ đề giống nhau hoặc tương tự. Điều này tạo ra một “khung” đánh dấu ranh giới của một đoạn văn, một câu chuyện, hoặc một bài phát biểu. Tác dụng của kỹ thuật bao hàm nhằm (1) tạo hiệu ứng phản chiếu khi phần mở đầu và phần kết thúc của câu chuyện phản chiếu lẫn nhau, (2) tạo sự nhấn mạnh làm nổi bật chủ đề hoặc thông điệp chính, (3) tạo sự rõ ràng về cấu trúc giúp xác định một đơn vị văn học. Một dạng đặc biệt và thường gặp của kỹ thuật bao hàm (inclusion) là thủ pháp đối xứng (chiasmus), trong đó toàn bộ sách hoặc một đoạn văn nhỏ hơn được sắp xếp theo cấu trúc dạng A-B-C-B’-A’. Một biến thể khác là thủ pháp báo trước (foreshadowing), khi một chi tiết được đề cập ngắn gọn ở phần đầu câu chuyện sẽ được khai triển chi tiết hơn ở phần sau. Ví dụ về một đơn vị văn học sử dụng kỹ thuật bao hàm: Thi Thiên 8, câu 1, “Hỡi Đức Giê-hô-va là Chúa chúng tôi, Danh Chúa được sang cả trên khắp trái đất biết bao; Sự oai nghi Chúa hiện ra trên các từng trời!”, và câu 9, Hỡi Đức Giê-hô-va là Chúa chúng tôi, Danh Chúa được sang cả trên khắp trái đất biết bao!", tạo thành “khung” gói gọn toàn bộ Thi Thiên 8, nhấn mạnh sự uy nghiêm của Đức Giê-hô-va. ↩︎