Để trả lời câu hỏi này, cần phải định nghĩa từ “pháp lý.” Ở đây, “pháp lý” ám chỉ quan niệm rằng con người có thể đạt được hoặc xứng đáng có được mối quan hệ đúng đắn với Đức Chúa Trời thông qua công sức hoặc công trạng của mình. Rõ ràng, Giao ước Môi-se không mang tính pháp lý theo nghĩa này. Cấu trúc của giao ước phản ánh ân điển của Đức Chúa Trời. Mười bốn chương đầu tiên của sách Xuất Ê-díp-tô ký mô tả sự cứu chuộc của Đức Chúa Trời dành cho dân Ngài khỏi ách nô lệ Ai Cập. Sự cứu chuộc này là một hành động ân điển thiên thượng, không thể được dựa trên sự vâng lời của Y-sơ-ra-ên. Chúa không chọn Y-sơ-ra-ên vì sự công chính của họ, bởi không có gì vốn thuộc về Y-sơ-ra-ên khiến họ được Đức Chúa Trời khen ngợi. Như Phục truyền luật lệ ký 9:4–5 chép:
“Khi Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi đã đuổi chúng nó khỏi trước mặt ngươi, chớ nói trong lòng rằng: Ấy vì cớ sự công-bình tôi mà Đức Giê-hô-va khiến tôi vào nhận lấy xứ nầy; thật là bởi gian-ác của các dân-tộc đó, nên Đức Giê-hô-va mới đuổi chúng nó ra khỏi trước mặt ngươi. Ngươi vào nhận lấy xứ của các dân-tộc ấy, chẳng phải vì cớ sự công-bình ngươi, hay là lòng chánh-trực của ngươi đâu nhưng vì cớ sự gian-ác của chúng nó, nên Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi sẽ đuổi chúng nó ra khỏi trước mặt ngươi, để làm cho ứng-nghiệm lời hứa Ngài đã thề cùng các tổ-phụ ngươi, là Áp-ra-ham, Y-sác, và Gia-cốp.”
Vì Chúa không đưa Y-sơ-ra-ên vào đất hứa dựa trên thành tựu của họ mà là bất chấp những điều đó; cho nên, rõ ràng Y-sơ-ra-ên được cứu nhờ lòng thương xót của Đức Chúa Trời.
Môi-se đã làm rõ lý do tại sao Đức Chúa Trời chọn Y-sơ-ra-ên làm dân của Ngài trong một đoạn văn quan trọng nhất trong Ngũ Kinh. Trong Phục truyền luật lệ ký 7:6–8, chúng ta đọc được rằng:
“Vì ngươi là một dân thánh cho Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi; Ngài đã chọn ngươi trong muôn dân trên mặt đất, đặng làm một dân thuộc riêng về Ngài. Đức Giê-hô-va tríu-mến và chọn lấy các ngươi, chẳng phải vì các ngươi đông hơn mọi dân khác đâu; thật số các ngươi là ít hơn những dân khác. Nhưng ấy vì Đức Giê-hô-va thương-yêu các ngươi, và giữ lời thề mà Ngài đã lập cùng tổ-phụ các ngươi, nên Đức Giê-hô-va nhờ tay mạnh rút các ngươi ra, chuộc khỏi nhà nô-lệ, và cứu khỏi tay Pha-ra-ôn, vua xứ Ê-díp-tô.”
Đức Chúa Trời đã chọn Y-sơ-ra-ên vì tình yêu của Ngài dành cho họ, và lý do được đưa ra cho tình yêu của Đức Chúa Trời chính là tình yêu của Ngài. Nói cách khác, không có phẩm chất nào của Y-sơ-ra-ên khiến quốc gia này được Đức Chúa Trời yêu thương. Đức Chúa Trời đã đặt tình yêu tể trị của Ngài trên Y-sơ-ra-ên vì đó là ý muốn tốt lành của Ngài.
Việc tuân giữ Mười Điều Răn không phải là cơ sở để Y-sơ-ra-ên đạt được sự sống. Y-sơ-ra-ên đã được Đức Chúa Trời giải cứu khỏi Ai Cập và mang đi trên cánh đại bàng (Xuất Ê-díp-tô ký 19:4). Trước khi Mười Điều Răn được ban ra, Đức Chúa Trời đã phán: “ Ta là Giê-hô-va Đức Chúa Trời ngươi, là Đấng đã đem ngươi ra khỏi xứ Ê-díp-tô, khỏi nhà nô lệ ” (Xuất Ê-díp-tô ký 20:2). Việc ban luật pháp xảy ra sau khi Y-sơ-ra-ên đã được cứu chuộc, và do đó, sự vâng lời thể hiện phản ứng biết ơn của Y-sơ-ra-ên đối với sự cứu chuộc mà Đức Chúa Trời đã thực hiện. Không có cơ sở nào trong Kinh Thánh cho thấy rằng sự vâng lời của Y-sơ-ra-ên đã thiết lập mối quan hệ với Đức Chúa Trời. Chính Đức Chúa Trời đã chủ động giải cứu dân Ngài, và họ được kêu gọi để đáp lại bằng sự vâng lời trung tín.
Tính chất ân điển của giao ước Môi-se được minh chứng qua cấu trúc của giao ước. Nhiều học giả cho rằng giao ước Môi-se thể hiện một hiệp ước giữa vua chư hầu và nước chư hầu, trong đó Đức Giê-hô-va là vị vua lớn và Y-sơ-ra-ên là chư hầu. Trong các hiệp ước như vậy, phần mở đầu lịch sử, kể lại những gì vị vua đã làm để giúp ích cho chư hầu của mình, được đặt trước các quy định và lời nguyền của giao ước. Tương tự như vậy, trong cấu trúc của giao ước, Đức Chúa Trời nhắc lại những gì Ngài đã làm cho Y-sơ-ra-ên (phần mở đầu lịch sử) khi giải cứu họ khỏi Ai Cập và bảo vệ họ khỏi kẻ thù, trước khi ban cho họ các quy định của giao ước (luật pháp). Đức Chúa Trời cũng hứa ban phước giao ước nếu họ vâng lời, hoặc đe dọa họ bằng những lời nguyền của giao ước nếu họ không vâng lời.
Mô hình được thiết lập trong giao ước Môi-se, đó là sự cứu chuộc trước rồi đến sự vâng lời, hoạt động như một kiểu mẫu dành cho các tín hữu Tân Ước. Các tín hữu đã được cứu chuộc qua công việc của Đấng Christ, và họ đáp lại lòng thương xót cứu rỗi của Ngài bằng sự vâng lời đầy biết ơn. Sự vâng lời đầy biết ơn này, dù dưới giao ước Môi-se hay giao ước mới được thiết lập bởi Đức Chúa Giê-su Christ, không mang tính chất luật pháp, bởi không có ý niệm nào cho rằng sự vâng lời như vậy đem lại hay xứng đáng với sự cứu rỗi, dù là dưới giao ước cũ hay giao ước mới. Sự vâng lời của các tín hữu tuôn chảy từ đức tin và là một đáp ứng biết ơn đối với công việc cứu rỗi của Đức Chúa Trời trong Đấng Christ.
Mô hình giao ước phổ biến (sự vâng lời là kết quả của sự cứu rỗi) tồn tại giữa giao ước Si-nai và giao ước mới không dẫn đến kết luận rằng hai giao ước giống nhau về mọi khía cạnh. Giao ước Môi-se không mang tính chất luật pháp, nhưng giao ước mới và giao ước cũ cũng không nên được xem là hoàn toàn đồng nhất đến mức không có sự khác biệt nào được đặt ra giữa chúng.
Chúng ta sẽ tiếp tục khám phá vấn đề này khi nghiên cứu thần học về luật pháp trong Kinh Thánh. Điều được nhấn mạnh ở đây là không có căn cứ nào để khẳng định rằng giao ước Môi-se mang tính chất pháp lý.
TÓM TẮT
Quan niệm cho rằng giao ước Môi-se mang tính chất pháp lý không được Kinh Thánh hỗ trợ khi chúng ta đọc kỹ văn bản Kinh Thánh. Việc ban hành luật pháp không phải là cơ sở để Chúa lập giao ước với dân Israel. Việc ban hành luật pháp diễn ra sau (chứ không phải trước) sự cứu chuộc vĩ đại của Chúa dành cho Israel khỏi Ai Cập. Lời kêu gọi vâng lời Chúa đóng vai trò như một đáp ứng đối với việc Chúa đã cứu dân Ngài khỏi Ai Cập.
Câu Hỏi Thảo Luận:
- Bạn sẽ định nghĩa “chủ nghĩa luật pháp” (legalism) như thế nào?
- Cấu trúc của giao ước Môi-se cho thấy rằng nó không mang tính pháp lý như thế nào?
- Nếu ai đó giảng dạy về Mười Điều Răn, họ có bị coi là đang theo chủ nghĩa luật pháp không?
- Làm thế nào để chúng ta tuyên bố tầm quan trọng của sự vâng lời mà không rơi vào chủ nghĩa luật pháp?
- Nếu giao ước Môi-se không mang tính pháp lý, liệu có phải tất cả các giao ước đều giống nhau không?