Một số học giả cho rằng quan điểm của Lu-ca về luật pháp mang tính bảo thủ hơn bất kỳ tác giả nào khác trong Tân Ước. Tôi sẽ phản biện quan điểm này khi trả lời câu hỏi tiếp theo, nhưng trước hết, tôi sẽ trình bày những bằng chứng khiến một số học giả tin rằng Lu-ca muốn độc giả của mình tiếp tục tuân giữ luật pháp Cựu Ước.
Sách Phúc Âm Lu-ca mở đầu với việc Xa-cha-ri và Ê-li-sa-bét được khen ngợi vì đã “sống đúng theo mọi điều răn và luật lệ của Chúa” (Lu-ca 1:6). Điều này có thể được hiểu như một sự xác nhận của Lu-ca đối với những người tuân giữ luật pháp Cựu Ước. Lu-ca cũng cẩn thận ghi lại rằng Chúa Giê-xu đã chịu cắt bì vào ngày thứ tám (Lu-ca 2:21), đúng theo quy định của luật pháp Cựu Ước (Lê-vi ký 12:3). Hơn nữa, Giô-sép và Ma-ri cũng tuân giữ các nghi lễ thanh tẩy theo luật pháp (Lu-ca 2:22–24). Họ biệt riêng con trai đầu lòng, là Chúa Giê-xu, cho Đức Chúa Trời, đúng theo luật pháp quy định (Xuất Ê-díp-tô ký 13:2). Và họ đã thực hiện nghi thức thanh tẩy như được ghi trong Lê-vi ký 12, mang chim cu và bồ câu làm tế lễ chuộc tội và tế lễ thiêu (Lê-vi ký 12:8). Tại sao Lu-ca lại dành thời gian để nhấn mạnh rằng cha mẹ của Chúa Giê-xu đã tuân giữ luật pháp? Một số học giả lập luận rằng ông làm vậy vì muốn độc giả của mình cũng tiếp tục tuân giữ luật pháp.
Lập luận này càng được củng cố khi Chúa Giê-xu cùng cha mẹ lên Giê-ru-sa-lem dự Lễ Vượt Qua (Lu-ca 2:41–52). Theo luật pháp, tất cả nam giới phải đi Giê-ru-sa-lem để dự lễ (Xuất Ê-díp-tô ký 34:22–23; Phục truyền 16:1–8); và vì Chúa Giê-xu lúc ấy đã mười hai tuổi, Ngài được xem là người trưởng thành và có bổn phận giữ Lễ Vượt Qua. Thật vậy, những hành động của Chúa Giê-xu vào ngày Sa-bát không hề vi phạm luật pháp. Ngài chữa lành người bị teo tay và tuyên bố rằng “làm điều lành trong ngày Sa-bát là hợp pháp” (Lu-ca 6:9). Ngài cũng đưa ra lập luận tương tự khi chữa lành người bị bệnh phù thũng (Lu-ca 14:1–6), nhấn mạnh rằng sự chữa lành là “hợp pháp” và chỉ ra rằng đối thủ của Ngài vẫn giải cứu con trai hoặc súc vật của họ khi chúng rơi xuống giếng vào ngày Sa-bát. Lu-ca ghi lại rằng những kẻ chống đối Ngài không thể phản bác được, nghĩa là lý luận của Chúa Giê-xu là hoàn toàn chính xác.
Trong một sự kiện khác, người cai quản nhà hội tức giận vì Chúa Giê-xu đã chữa lành một người phụ nữ bị đau liệt suốt mười tám năm vào ngày Sa-bát, cho rằng việc chữa lành nên diễn ra vào ngày khác (Lu-ca 13:10–17). Nhưng Chúa Giê-xu không đáp lại bằng cách nói rằng Ngài có quyền vi phạm luật pháp. Ngài chỉ ra rằng những người chống đối Ngài là kẻ đạo đức giả, vì họ vẫn thả súc vật của mình ra và dẫn chúng đến máng uống nước trong ngày Sa-bát.
Việc các môn đồ bứt bông lúa mì và ăn vào ngày Sa-bát cũng bị người Pha-ri-si chỉ trích (Lu-ca 6:1–5), vì họ cho rằng hành động này tương đương với việc thu hoạch lúa. Tuy nhiên, Chúa Giê-xu đã viện dẫn trường hợp của Đa-vít, nhấn mạnh rằng những gì các môn đồ làm là hợp pháp vì nhu cầu của con người. Quan điểm này được củng cố khi Lu-ca ghi nhận rằng những người phụ nữ đã “nghỉ ngơi” trong ngày Sa-bát “theo điều răn” (Lu-ca 23:56), cho thấy rằng ngày Sa-bát vẫn có giá trị đối với tín đồ.
Khi thầy dạy luật hỏi Chúa Giê-xu về điều kiện để được hưởng sự sống đời đời, Ngài đáp lại bằng cách hỏi ông ta rằng ông đọc luật pháp như thế nào (Lu-ca 10:25–26). Thầy dạy luật đã trích dẫn Phục truyền 6:5 và Lê-vi ký 19:18, nhấn mạnh rằng phải yêu mến Đức Chúa Trời và yêu thương người lân cận (Lu-ca 10:27). Chúa Giê-xu không bác bỏ cách hiểu của ông ta, mà xác nhận rằng câu trả lời của ông là “chính xác,” đồng thời khuyến khích ông hãy “làm điều này thì sẽ được sống” (Lu-ca 10:28). Luật pháp được xác nhận là con đường dẫn đến sự sống đối với thầy dạy luật.
Tương tự, khi người trai trẻ giàu có hỏi Chúa Giê-xu làm thế nào để “được hưởng sự sống đời đời” (Lu-ca 18:18), Chúa Giê-xu đã chỉ dẫn ông ta đến các điều răn: “Ngươi chớ phạm tội tà dâm, chớ giết người, chớ trộm cắp, chớ làm chứng dối, hãy hiếu kính cha mẹ ngươi” (câu 20). Một lần nữa, các điều răn được khuyến khích như là con đường dẫn đến sự sống.
Có thể lập luận rằng luật pháp chỉ có hiệu lực cho đến khi Giăng Báp-tít xuất hiện, vì “Luật Pháp và Các Tiên Tri đã có cho đến đời Giăng” và hiện nay Nước Đức Chúa Trời đang được rao giảng (Lu-ca 16:16). Tuy nhiên, những người bảo vệ quyền uy tiếp diễn của luật pháp chỉ ra ngay câu tiếp theo trong Lu-ca: “Nhưng trời đất có qua đi còn dễ hơn là một nét nhỏ của luật pháp bị bỏ mất” (câu 17). Quyền uy tiếp diễn của luật pháp được nhấn mạnh bằng những lời lẽ mạnh mẽ nhất.
Tính hợp lệ liên tục của luật pháp cũng được thể hiện rõ ràng trong sách Công vụ. Phi-e-rơ và Giăng đến đền thờ vào “giờ thứ chín” (Công vụ 3:1), tức là giờ dâng của lễ thiêu; vì vậy, có lẽ họ đến vào thời điểm đó để tham gia vào nghi lễ dâng của lễ thiêu buổi chiều. Những kẻ chống đối Ê-tiên cáo buộc rằng ông đã nói “những lời phạm thượng chống lại Môi-se” (Công vụ 6:11), rằng ông nói chống lại “luật pháp” (Công vụ 6:13), và rằng ông muốn “thay đổi các phong tục mà Môi-se đã truyền lại cho chúng ta” (Công vụ 6:14). Nhưng Lu-ca mô tả những người nói những điều này là “nhân chứng giả dối” (Công vụ 6:13). Thật vậy, Ê-tiên đã xoay chuyển tình thế, lập luận rằng chính những người đang vu cáo ông mới là những kẻ không tuân giữ luật pháp (Công vụ 7:53).
Ngoài ra, dân ngoại cũng được hướng dẫn tuân giữ các quy định có nguồn gốc từ luật pháp Cựu Ước. Họ được yêu cầu “tránh những vật đã ô uế bởi thần tượng, tránh sự gian dâm, tránh đồ bị bóp chết, và tránh huyết” (Công vụ 15:20). Câu tiếp theo tiết lộ rằng những quy định này là một phần của luật pháp Môi-se. Thật vậy, từ “vì” ở đầu Công vụ 15:21 cho thấy Lu-ca cung cấp lý do tại sao dân ngoại phải tuân giữ những điều này: “Vì trải bao nhiêu đời nay, trong mỗi thành vẫn có người giảng luật pháp Môi-se, bởi mọi ngày Sa-bát, trong các nhà hội người ta có đọc luật ấy.” Tầm quan trọng của những điều răn này càng được nhấn mạnh khi chúng được lặp lại hai lần nữa trong sách Công vụ (15:29; 21:25).
Hình ảnh của Phao-lô trong sách Công vụ thật đáng chú ý, vì việc ông tuân giữ luật pháp Cựu Ước thường được đề cập. Chẳng hạn, Phao-lô đã làm lễ cắt bì cho Ti-mô-thê (Công vụ 16:3), điều này khá đáng kinh ngạc, vì Phao-lô đã bác bỏ nghi thức cắt bì trong thư Ga-la-ti (Ga-la-ti 2:3–5; 5:2–6). Phao-lô cũng giữ lời thề Na-xi-rê (Công vụ 18:18) theo luật pháp Cựu Ước (Dân số ký 6:2, 18). Khi trở lại Giê-ru-sa-lem, ông thanh tẩy mình tại đền thờ và dâng tế lễ theo yêu cầu để hoàn tất lời thề Na-xi-rê (Công vụ 21:26; Dân số ký 6:13–15). Thật vậy, Phao-lô không chỉ dâng tế lễ cho riêng mình, mà còn trả chi phí cho các tế lễ yêu cầu đối với bốn người khác đã giữ lời thề Na-xi-rê (Công vụ 21:23–24), để “những ngày thanh tẩy được trọn và lễ vật sẽ dâng lên cho mỗi người” (câu 26). Tất cả những điều này nhằm chứng minh rằng cáo buộc cho rằng Phao-lô “dạy mọi người Do Thái sống giữa dân ngoại phải lìa bỏ luật pháp Môi-se, nói rằng đừng cắt bì cho con cái mình, cũng đừng theo phong tục của chúng ta” (câu 21) là sai. Do đó, “ai nấy sẽ biết mọi tin đồn về anh đều chẳng thật, song rõ anh cũng ăn ở theo luật pháp vậy” (câu 24).
Hình ảnh về Phao-lô trong sách Công vụ, như người ta thường quan sát, là một Phao-lô tuân giữ luật pháp. Vì thế, không ngạc nhiên khi Phao-lô giới thiệu A-na-nia cho những người Do Thái rằng ông là “người kính sợ Chúa theo luật pháp” (Công vụ 22:12).
TÓM TẮT
Những bằng chứng cho thấy Lu-ca có quan điểm rất bảo thủ về luật pháp thật đáng chú ý, như chúng ta đã thấy qua các dẫn chứng trước đó. Tuy nhiên, tôi sẽ lập luận trong câu trả lời cho câu hỏi tiếp theo rằng cách hiểu này đã diễn giải sai ý định của Lu-ca.
Câu Hỏi Thảo Luận
- Những yếu tố nào trong tường thuật về sự ra đời của Chúa Giê-xu (Lu-ca 2) cho thấy sự tuân giữ cẩn thận luật pháp?
- Những yếu tố nào trong các tường thuật về ngày Sa-bát cho thấy Chúa Giê-xu giữ luật pháp?
- Theo Lu-ca, các điều răn trong Cựu Ước đóng vai trò gì trong những cuộc đối thoại của Chúa Giê-xu với người khác?
- Những bằng chứng nào trong sách Công vụ hỗ trợ ý tưởng rằng Phao-lô tuân giữ luật pháp một cách cẩn thận?
- Một cách diễn giải có thể chứa đựng những yếu tố đúng nhưng vẫn sai lầm về căn bản hay không?